Hepimizin merak ettiði sorulardandýr; ne zaman uyumak saðlýklý, yemek için uygun zamanlar neler veya spor hangi saatlerde etkili olur? Sürekli bu saat düzenine uyum saðlamak oldukça zor tabii, ama en azýndan bazý temel prensipleri bilip, bunlara uyum saðlayarak saðlýklý bir yaþam tarzýna sahip olabiliriz.

Gerçekten de vücudumuzun içinde bir saat var. Tüm hormonal sistem ve yaþam aktivitelerimiz bir düzene göre çalýþýyor. Yani tüm sistemler günün belli zamanlarýnda belli bir düzende çalýþma, her gün de bunu tekrarlama eðiliminde... Dolayýsýyla bu düzene uygun bir yaþam tarzý uygulamak vücudu daha az yýpratýp, daha uzun ve saðlýklý yaþamamýzý saðlýyor.

“Vücudumuzun saatinin en önemli ayarý gün ýþýðýdýr” diyor Amerikan Hastanesi’nden Dr. Bülent Yardýmcý. Ýnsanoðlu hava karardýðýnda uyuma ve dinlenme, gün ýþýdýðýnda da tekrar aktif olmaya uygun bir yapýdadýr. Uykumuzu düzenleyip, dinlenmemizi saðlayan hormon melatonindir ve gece salýnýmý artarak saðlýklý uyumamýzý saðlar. Saðlýklý bir insanýn ortalama uyku ihtiyacý 7-8 saat arasýndadýr. Fakat bu sabit deðildir. Genetik özellikler, yaþam alýþkanlýklarý, çalýþma hayatý ve mevsimsel deðiþimlere baðlý olarak 4-5 saatten 10 saate kadar deðiþebilir. Örneðin ergenlik döneminde çoðunlukla uyku ihtiyacý artar, yaþlýlýkta ise azalýr.

Vücudun sabah saatleri
Saðlýklý bir insanda sabahýn erken saatleri vücudun toparlanmaya baþladýðý saatlerdir. Gece boyunca dinlenen vücut, günlük aktiviteleri karþýlamaya hazýrlanýr. Direncimizi artýran Kortizol, Tiroit hormonlarý, Adrenalin ve benzeri hormonlar sabah saatlerinde yükselir. Düþük olan tansiyon ve nabýz deðerleri normale dönmeye baþlar. Bu toparlanma kiþiden kiþiye deðiþmekle birlikte, saat 08.00-10.00 saatleri arasýnda tamamlanýr. Kýrsal alanda erken çalýþmaya baþlayan insanlarda daha erken saatlerde vücut toparlanabilir. Çünkü yatýþ saati ve uyku süresinin önemi büyüktür. Bir çok kiþi sabah spor yapmanýn zorluklarýnda bahseder. Nedeni kendini toplayamadan vücuda yüklenmektir. Bilinenin aksine birçok insan için uygun spor saati öðleden sonra, akþama doðrudur. Sabah kahvaltýsý ve sývý alýmý güne daha zinde baþlamamýzý saðlar.

Vüducun öðle saatleri
Yaptýðýmýz iþ ve çalýþma tempomuza göre çoðunlukla öðle üzeri biraz enerji düþüþü ve dinlenme ihtiyacý doðar. Öðle yemeðinden sonra ortalama 1 saat kadar vücudun yeniden toparlanma süreci olur. Sonra güç ve aktivitemiz yeniden artar. Öðleden sonrasý çalýþma yönünden verimli bir dönemdir.

Vücudun akþam saatleri
Akþama doðru tansiyon deðerlerimiz yükselir ve kas gücümüz artar. Çoðunlukla saat 20.00-21.00 civarýnda kendimizi dinlenme ve uykuya hazýrlarýz. Bugünkü modern yaþamda bu saatler yemek, dinlenme ve eðlence saatleridir.

Uyku çok önemli!
Geç yatýlmasý, uyku vaktine yakýn aðýr yemeklerin yenilmesi gibi alýþkanlýklar vücut dengemizi bozar. Çünkü uyku saatlerine yakýn midemizin çalýþmasý yavaþlar, idrar atýlýmý azalýr, tansiyon ve nabýz deðerleri düþmeye baþlar. Gece ise büyüme hormonu ile beraber vücut su ve tuz dengesini saðlayan hormonlar artar. Uykuda nabzýmýz, tansiyonumuz ve vücut ýsýmýz düþer; yani vücut her yönüyle tam bir enerji tasarrufu ve dinlenme dönemine girer. Bu sayede günün yarattýðý tüm stres ve travmalarýn etkisi azaltýlýr. Bu durum uykunun ne kadar yaþamsal bir düzenleyici olduðunu göstermektedir.


Nelere dikkat etmeli?  

- Yaþantýmýzý vücut ritmimize ve alýþkanlýklarýmýza dayanarak düzenlemeliyiz.

- Ýhtiyacýmýz olan miktarda uyumalýyýz. Az ya da fazla uyku tüm günümüzü etkiler. Aþýrý yorgunluklar sonucu artan uyku ihtiyacýmýzý da karþýlamalýyýz. Bu dönemlerde gerekirse biraz daha çok uyuyabiliriz. Gece geç yatmaktan kaçýnmalýyýz.

- Uyuyacaðýmýz oda ýlýk sessiz, havadar ve karanlýk olmalýdýr. Böylece tam ve saðlýklý uyuyabiliriz.

- Sabah kendimizi kötü hissediyor ve sporu tolere edemiyorsak spor saatimizi ikindi vaktine kaydýrabiliriz.

- Düzenli beslenmeli; öðün atlama, kahvaltý yapmama ve geç yemek yeme gibi kötü alýþkanlýklarý býrakmalýyýz. Akþam yemeklerini daha hafif yemeliyiz.

- Çocuklarýmýza küçük yaþlardan itibaren düzenli uyku, yemek ve aktivite alýþkanlýðý edindirmeliyiz. Bu sayede daha saðlýklý ve uzun yaþamalarýndaki en önemli adýmý atmýþ oluruz.

- Hastalýklarýmýzda bu ritmin ne kadar önemli olduðunu bilirsek önlemimizi ona göre alabiliriz. Kalp hastalarýnýn gece aðýr yemek ve aktivitelerden kaçýnmasý, yeterli uyku uyumasý ve akþam almasý gereken ilaçlarýný unutmamasý sabaha karþý gelecek bir kalp krizini engelleyecektir. Ya da ateþli hastalýklarda ateþin gece yükselebileceðini bilmek ve ilaçlarýný ona göre kullanýp önlemleri almak hastada gereksiz paniði önleyecektir.