Anne-babalar çocuklarýný büyütürken kimi zaman onlarla iliþki kurmada sorunlar yaþýyor. Kendilerine göre olmasý gereken davranýþlarý yaptýramayýnca üzülüyor, geriliyor ve bazen de zor kullanýyor, hatta þiddete baþvuruyorlar. Karþýlýklý mücadele haline gelen iliþki þekli, her iki tarafýn sinirli, agresif, inatçý tavýrlarýyla sorun yumaðýna dönüþüyor. Oyun terapisti ve psikolog Nilüfer Devecigil, sabrýnýn son demlerini yaþayan böyle anneye veya babaya önce durup kendisine bakmasýný öneriyor. Çünkü, çocuk anne-babasýnýn aynasý ve orada ne görürse onu taklit ediyor. Ayrýca, çocuðun þikâyet edilen davranýþlarýndan önce ebeveyni ile arasýnda 'o anda' nasýl bir iliþki yaþandýðýna dikkat edilmesi gerekiyor. Karþýlýklý iliþkide konuþmanýn ve duygularýn ifade edilmesinin çok önemli olduðuna vurgu yapan Nilüfer Devecigil, ebeveynin, çocuðuna o anda yaþadýðý duygularýn farkýnda olduðunu ifade etmesi gerektiðini belirtiyor.

Devecigil'in bu önerisi, bu zamana kadar uzmanlar tarafýndan yapýlan 'iliþkilerde konuþurken 'ben' dilini kullanma önerisinden biraz farklý. Genel olarak bilinen uygulamada þöyle denirdi: 'Sen þöylesin, böylesin, demek yerine, sen bunu yaptýðýnda üzülüyorum, deyin. Karþý tarafý suçlayýcý bir üslup yerine kendi duygularýnýzý anlatýn.' Nilüfer Devecigil ise, çocuklarla iliþki kurarken onu anladýðýnýn gösterilmesini öneriyor. Devecigil bunun uygulamasýný þöyle anlatýyor: "Çocuðumuz düþer ya da bir þeye üzüldüðü için aðlar. Biz hemen aðlamasýný kesip oyalamaya çalýþýrýz. 'Biliyorum canýn acýdý, uff oldu, kýyamam sana!' deyince daha çok aðlamaya baþlar. Bu yüzden yapmayýz ama tam da bunu söylersek çocuk duygusunun farkýna varýr. 'Evet, caným yanýyor, üzgünüm içimdeki his bu!' diyebilir. 'Þu an kýzgýnsýn, evet. Kýzgýn olduðun zaman anneye vurmuyoruz ama 'Kýzgýným anne!' diyebilirsin. Bu þekilde duygularýný kelimelere döküyoruz. Çocuk, 'kýzgýným, üzgünüm, mutluyum' diye algýlamaya baþlýyor ve daha sonra kendisi de duygularýný söze dökebiliyor. Erkek çocuk için de bunu yapmak gerekiyor. Bu þekilde kýzgýnlýðýný davranýþlarýyla deðil de sözel olarak ifade edebiliyor.

Mesela çocuðumuza 'kardeþini kýskandýðýn için bunu böyle yapýyorsun' demekten korkarýz. 'Kardeþinle ilgilendiðim için eskisi kadar oynayamýyoruz ve sen buna üzülüyorsun, biliyorum' deyin. Bunu duyunca 'evet, annem beni anlýyor' diyecek ve içindeki duyguyu fark edecektir. Bu tarz bir iliþki kurmak için 0-6 yaþ çok önemli ama daha büyük çocuklarla da iliþki tarzý deðiþtirildiðinde iyi sonuçlar alýnýyor. Hiçbir yaþ geç kalýnmýþ sayýlmaz; çünkü duygusal saðlýk hayatta en önemli þey. Bu olmayýnca yetiþkinlikte stres, intihar, delilik sorunlarý çýkýyor."

Nilüfer Devecigil, çocuklarýn davranýþlarýný yönlendirmeyi amaçlayan terbiye yönteminin Amerika ve Batý ülkelerinde terk edilmeye baþlandýðýný, artýk iliþkinin önemsendiðini söylüyor. Davranýþlarý düzelsin diye uygulanan ödül-ceza yönteminin de doðru olmadýðýný ifade eden Devecigil'e göre, bir çocuða 'öyle yapma ben çok üzülüyorum' demek çözüm deðil. Çocuk onu anne veya babasý üzülüyor diye mi yapmamalý, yoksa yapmamasý gerektiði için mi? Bu noktada zaten 'ceza-ödül' uygulamalarý baþlýyor. 'Çok güzel yapmýþsýn, al sana lolipop' veya 'harika olmuþ, seninle gurur duyuyorum' gibi onay sözcükleri ile çocuklar ödüle baðýmlý hale geliyor. Bunun yerine her seferinde çocuðun davranýþlarýný kendine döndürmek, örneðin, 'kendinle gurur duymalýsýn bu notu aldýðýn için. Bu resmi sen istediðin gibi yaptýn' demek gerekli. Bu þekilde çocuk, gerçekten iyi yapýp yapmadýðýna bakmayý öðreniyor.

Çocuklar içine kapanýyor

Ödül veya ceza verilen çocuklarýn duygularýný bastýrdýðýný ifade eden oyun terapisti ve psikolog Nilüfer Devecigil, çocuðunu yalnýz uyumaya alýþtýrmak isteyen bir ebeveynin uygulamasýný þöyle anlatýyor:

"Danýþtýklarý pedagog, yataðýnda uyuduðu her akþam için çocuða bir yýldýz, üç yýldýzda da bir ödül vermelerini önermiþ. Baþta iþe yaramýþ; çünkü çocuk ödüle odaklý, duygularýna bakmýyor. Uzun dönemde çocukta baþka sorunlar çýkýyor; çünkü üzüntü, kýzgýnlýk, ihtiyaç gibi duygularýnýn cevabýný alamayýnca kendini içine kapatýyor veya baðlanmayla ilgili sorunlar yaþýyor. Tepki gösteren, aðlayan çocuk aslýnda hâlâ yardým istiyordur. Kabullenen çocuða 'ne uslu' deniyor. Oysa tepki vermemesi çok üzücü. Tepki verdiðinde ise konuþmak, duygularýný fark ettirmek gerek.

Anne iþten geldi ve çocuðu hemen onunla oynamak istiyor. O ise biraz dinlenmeyi planlýyor. Bu durumda 'Seninle oynamak istiyorum ama çok yorgunum.' diye konuþabilir. Çocuk aðlamaya baþlayýnca çocuðun hisleri söze dökülebilir."

Þemsinur Özdemir