Þerbetlerin, otlarýn, meyvelerin hikâyesiyle bir coðrafyanýn yaþanmýþlýðýný anlatma fikri nasýl ortaya çýktý?

Aslýnda þerbetler ve coðrafya birbirinden baðýmsýz deðiller. Yani toprak ve insan ve nesne ve hepsi, birbirinin içinden geçiyorlar. Bizler, yani Müslümanlar evreni dönüþtürmek hakkýný kendinde görmeyen, onu temaþaa eden insanlarýz. Temaþa etmek, doðal olarak birbirine eklemlenmeyi, içinden geçmeyi gerektiriyor, getiriyor. Somutlaþtýralým haydi, bir meyve, aslýnda bir meyve deðil. Topraða düþüþüyle, dilimize deðiþi arasýndaki serüven, öncesi ve sonrasýyla, hep insanla birlikte. Benim için yaratýlmýþ olanýn, benim hikâyemde hayat bulmasýndan doðal ne var aslýnda. Meyve ve o otlar, her birine iyi ki o Efendim'e sevdirilen koku verilmiþ. Her koku, hangimizi tutup da bir yerlere savurmaz ki. Ben onlarýn davetine uyuyorum. Alice Harikalar Diyarýnda gibi. Kokuya düþüyorum, bakýyorum, orada hikâyeler dizilmiþ...

'Otlarýn daveti' diyorsunuz. Modern ve gelenek çatýþmasýnda otlar mýdýr doðru yol haritasýný bize çýkartan?

Aslýnda insan insandýr. Modern ya da deðil. Hissediþ aynýdýr. Seviþ ayný. Özen ayný. Bir þeyler deðiþiyormuþ, öyle diyorlar. O halde, ben yine kadýnlara bakýyorum, hadi, yükün aðýrýný biz taþýyalým yine. Cepheye mermi taþýmaktan daha zordur belki geleneði taþýmak. Küreselleþen bir dünyada, seri üretilen hayatlarýn içinden koku taþýmak, yarýnlara koku býrakmaya çalýþmak çok güç biliyorum. Kadýnlar bir gayret deyip, koku avcýlýðýna çýkacaklar. Böreklerini evlerinde yapýp, çocuklarýna o kokuyu duyuracaklar. Hiç zor olduðunu düþünmüyorum, elimde hamur mayalýyorum, 15 dakika sürüyor, ekmeðimi kendim yapýyorum. Ama inanýn, mayalý hamur evimize öyle bir koku salýyor ki, þefkat bu. Ekmeðe edilen yemini anlýyor insan. Yani ki koku, kim nereye gitmek isterse, oraya götürüyor insaný. O bir köprü. Gökkuþaðý gibi. Üstünden geçenin baþýna üç elma düþüyor.

Peki ya þerbetlerin kokusu? Bir kadýn ne zaman þerbet yapar? Hangi rol aralýðýnda, hangi durumda suya atýlmýþ nane yüreðini açar?

Kadýnlar hep konuþur. Susarken de, içinden konuþurlar. Sessiz sessiz, usulca konuþurlar. Ve þerbetler, onlarýn en suskun hallerinin sesleri bence. Hüzün keder gibi algýlanýr. Hâlbuki farkýndalýkla ilgili bir þeydir. Neþe, hüzün, bütün susarak konuþmalarýn þahididir þerbetler. Düðünde de, cenazede de, bir sürahiye yürekler düþer. Ýkisinde de ve iki aradakilerde, hep yürekler suya akar. Anne eli deðmiþ gibi diyorlar ya, annenin parmak uçlarýndan aþk akar çünkü. Muhabbetlidir onlar. Ve bir þeyin gibisi olmaz efendim. Benim þerbetlerimden avuç avuç yürek izleri akar bardaklara.

Elif ayla kadýnlarý gemileri yakacak, kapýlarý kapatacak kadar güçlü, kararlý, sabýrlý iken... Yine de bir utangaçlýk çarpýyor gözümüze. Kitaplarýnýzdaki kadýnlarýn utangaçlýðý neden?

Gemileri yakmak çok güzel geliyor deðil mi biz kadýnlara. Hâlbuki kadýnlar gemileri yakarken, yazýk ki pek geç fark ederler, o gemiler geçmiþin deðil, ancak geleceðin gemileridirler. Hiç gemi kalmamýþsa elinizde, susuþlarýnýz kalýyor. Dile dökülemeyen, kalbinizden geçiveren dualarýnýz. Kim bilir, belki de en çok o zaman kendi oluyordur insan. Hikâyelerdeki kadýnlar, onlar kocaman susuþlarý olanlar.

Bir çýðlýk atsalar, daðlar ovaya inecek. Kýyamayýp, susuyorlar. Hem cesaret, köþeye sýkýþmýþlýktan baþka nedir. En cesur olmak için, artýk delice korkmak gerekmez mi? Kadýnlarým gibi, bütün gemileri yakmýþ olmak. Âþýktýr diyelim ki, aþk, insaný köþeye sýkýþtýrýr. Seçeneksizleþtirir. Delice bir yitirmek korkusuyla baþ baþa kalan âþýktan daha cesur kim olabilir.

Büyük evlerde; babaanneler, masallar, bayramlar ve 'edep' dairesinde bir hayatla büyüyen çocuklar; çemberin dýþýna çýktýðýnda halleri nasýl oluyor?

Yalnýzlýk hissiyle baþ baþa kalabiliyorlar onlar, toplum kokularýný terk edince, onlar toplum içinde, onlarla birlikte yaþayarak, tebessüm edip, edeplerini terk etmeyerek, onlardanmýþ gibi yapýp, ama riyaya da düþmeden, nasýl dengede dururuz diye yaþamaya çalýþabiliyorlar. Herkesin içtiði su hikâyesini bilirsiniz, onlar da o sudan içip, naçar devam edebiliyorlar yola. Sahiden takdir görüp, aman bu bir mayadýr, haydi sahip çýkalým diyenlerin arasýnda olup, etraflarýna ýþýk da olabiliyorlar. Seçenekler artabilir muhakkak. Ben görebildiklerimi aktarmaya çalýþtým. Ama insan içinde yetiþtiði koþullardan, edepten tamamen sýyrýlamaz. Ne olursa olsun. Hangi bataða düþerse düþsün. Bana göre, çemberin dýþýnda yaþayacaðý her þey, çembere dair hasrettir. Dönülemez bir mazi, ne fena, ne zor þey. Ah, Samiha Ayverdi, Münevver Ayaþlý, Safiye Erol okumalý bu hali anlamak için. Hele, bu günlerde Ciðerdelen favorim.

Merhamet… Hikâyeleriniz sanki hep merhamet etmek üzerine kurgulanýyor. Þerbet, hoþaf kaynatan kadýnlar incecik bardaklarla çemberin içindekilere ve dýþýndakilere merhamet mi daðýtýyor?

Ýnsan öfkesine sevgisinden daha mý sadýktýr, nedir. garip bir biçimde Allah adildir deriz. El Hak. Lakin, haydi aynaya bakalým. Allah adaletiyle mi, merhametiyle mi muamele etsin bize desek, ne deriz? Rahmet ne güzel þeydir. Merhamet merhamet merhamet. Dünyadan merhameti çekip de en mükemmel düþünülmüþ hukuk sistemlerini oturtsanýz, çöker. Ruh çöker. Toplumsal ruh çöker. Merhamet, bebek kokusu kadar eþsiz ve o koku, merhamet kadar sarsýcý ve sarmalayýcý.

Elif Ayla'nýn bu Lamelif hali nereden geliyor?

Lamelif, mutfaða girip anneden izinsiz tel dolapta akþamdan kalmýþ yaprak sarmalarýndan yiyip yiyip, akþam yemeðinde midesi aðrýr gibi yapabilmek hakkýna sahip olmak hali. Elbisesini kirletmek, avucunu kanatmak, dizini parçalamak, uslu olmama hakkýna sahip olmak hali. Çocukluk günleri neþesi… Uzay yolculuðu hayalini kurabilmek Lameliflik. Çizgi film karakteri sesiyle konuþup, dosttan böyle özür dilemek hali… Kocaman, ciddi bir yöneticiyi arayýp, sekreterine, Gülbeþeker arýyor, hemen baðlayýn diyebilmek, þaþýran garibe, Gülbeþeker efendim, yanlýþ duymadýnýz demek, bunu derken, artýk yaþlanmýþ olabilmek hali. Daha ne olsun. Lamelif hayatýn kahve molasý. Lameliflik, kula verilen "tövbe" kapýsýnýn, nasýl bir nimet olduðunu idrak etme deliliði.

Önceleri sanayi devriminden geriye kalan tavýrlarla yalnýzca "kariyer" diyen kadýnlar nasýl oldu da evlenmeye, anne olmaya, en iyi üniversitelerden mezun olup atölye kurmaya karar verdi? kadýnlar için diþ hediði, yedileme, adak sofralarý nasýl oldu da yükseliþe geçti sizce?

Aslýnda bizimki uçaða binmeden türbülansa girmek gibi birþeydi bana göre. Biz sanayi devrimi yaþamadýk ülkemiz olarak. Bu durumda Türkiyede feminizmden söz etmek garip. Ve kariyer, erkeði ve kadýný ne kadar oyalayabilir ki. Ýnsan, güçlü olmak istiyor. Güç, herkesin tanýmýný baþka yapabileceði bir þey. Benim güçlülük algýmla, ötekinin lagýsý ayný olmayabiliyor. Bu bir krýzdi. Yeniden, aile olmanýn güç olduðunu hissediyor insanlar. Güç, kökleri olmaksa eðer, aileden güzel ne ile kök salar insan?

Kadýnlarýn ve þerbetlerin hikâyeleriniz yazan elif ayla ilerde hangi çalýþmalarla çýkacak karþýmýza? Hikâyelerde bir an için görünen kadýnlar roman kahramaný olacak mý?

Bilmiyorum ben de. Yazýyorum. Þu anda yazmaktayým. Önümüzdeki günlerde, belki siz bu satýrlarý okurken bir biyografik romaným rafta olacak. Ve kadýnlar, onlar gelip misafirim oluyorlar, gece uykumdan uyandýrýp, hayaletler gibi dolaþýyorlar zihnimin dehlizlerinde ve kendilerini yazýdýrýyorlar.

'Sezon sonu' vurgusunun her yerde karþýmýza çýktýðý zamanlarda; mum ýþýðýyla aranan incelikleri þimdi, þu an, 2009 bitmeden nereden bulacaðýz elif haným?

Dört elif miktarý ah çeksem, ama hayýr hayýr çekmesem… Ýncelikler, akan bir geleneðin içindeler. Yaþayan, bizim içine dâhil olarak yürütebileceðimiz bir gelenekteler. Ötekinin aynasýnda, kendimizi seyrettiðimiz yerdeler onlar. Ýnsaný, insan aynasýnda seyretmekte.

Bu keyifli söyleþi için teþekkür ederim. Yýl bitmeden, geçmiþ ve gelecek zamanlarýn hatrýna ne söylemek istersiniz turuncu okurlarýna?

Zaman'a yemin eden, merhamet bulutlarýný çekmesin üzerimizden. Muhabbetle diyorum sevgili Turuncu ailesine, Turuncu renkli rüyalarda yýkasýnlar cinsiyetsiz düþlerini.

Kaynak: Turuncu Dergisi