Eski bir akü fabrikasýna doðru ilerliyoruz. Duvarlar delik deþik edilmiþ. Metruk binanýn ruhuna ölüm sinmiþ adeta. Sadece ölüm mü? Vahþet-dehþet arasýnda insanýn içine korku ve isyaný zerk eden bir duyguya kapýlýyorsunuz.

Etraftaki muhteþem tabiat manzarasý bile mahcup bir hal almýþ. Sanki yýllar önce yaþanan katliamýn hüznünü yaþýyor dað taþ. Suskun adýmlarla fabrikanýn içine giriyoruz. Bir görevli 'siyah oda'dan bahsediyor ve bizi oraya sevk ediyor. O odaya yaklaþýrken birileri 'Ýþte burada 8 bin kiþi katledildi.' diyor. Sekiz bin Bosnalý! Dünyanýn gözü önünde. Üstelik yirminci asrýn sonuna yaklaþýlýrken. Hem de tam Avrupa'nýn göbeðinde. Savaþýn tamamýnda hayatýný kaybedenlerin sayýsý 250 bin ile 300 bin arasýnda deðiþiyor. Onca can kaybý içinde Srebrenitsa katliamý bambaþka bir yer tutuyor.

Srebrenitsa katliamýnýn en acýmasýz sahnesine þahit olan fabrikanýn içinde kýsa bir belgesel seyrediyoruz. Sýrp katillerin katliamý nasýl planladýklarý, bu korkunç plana Avrupalý bazý askerî güçlerin nasýl göz yumduðunu canlý þahitlerinden dinliyoruz. Sýrp liderin 'Þimdi Türklerden intikam alma zamaný' diyerek hücum emrini verdiðini tüylerimiz diken diken seyrediyoruz. Savaþ hazýrlýðý yapmamýþ, savaþa ihtimal bile vermemiþ insanlarýn Sýrp çetelerinden kaçýþlarýný izlerken bir zamanlar bu topraklarda Osmanlý adalet ve hakkaniyetinin nasýl insan hukukunu koruduðunu, yüzlerce yýl süren hâkimiyet döneminde soykýrým yapmayý nasýl aklýndan bile geçirmediðini hatýrlýyoruz. Heyhat! Güç dengeleri bir kere bozulmaya görsün!

Halk bölgedeki barýþý saðlamakla görevli Batýlý askerlere sýðýnýyor. Onlar da halký Sýrplara teslim ediyor. Güya çocuk ve yaþlýlarý ayýrarak Sýrp merhametine (!) aracý oluyorlar; o kadar. Babasýna son kez sarýlan yavrularýn yýllar süren acýlarýný dinlemek, evladýna son kez bakan onlarýn elini son kez tutan annelerin feryatlarýný duymak ne kadar zormuþ Allah'ým! Onlardan bir kýsmý hâlâ çocuklarýný, eþlerini, babalarýný arýyor. Bin bir meþakkatle elde edilen kemikler üzerine DNA testi yaptýrýp sevdiklerine mezar yeri bulmaya çalýþanlara þahit oluyoruz bu kýsa filmde. Bir ahhh çekiyoruz derinden; hani þu meþhur türküde vardýr ya 'Bir ah çeksem karþýki daðlar yýkýlýr' diye.

Aynen öyle! Bir ah çeksek daðlar taþlar yýkýlýr gibi geliyor insana. Çünkü her aðzýný açtýðýnda 'Çok kültürlülük, katýlýmcýlýk, paylaþýmcýlýk, çoðulculuk' gibi gerçekten de önemli olan deðerlerin Hollandalý askeri yetkililer baþta olmak üzere nasýl tüketildiðini, masum insanlarýn Sýrp kasaplara nasýl teslim edildiðini görüyorsunuz...

Fabrikadan çýktýðýmýzda tören baþlýyordu. Ýnsanlar akýn akýn geliyor Srebrenitsa'ya. Derin bir sessizlik hâkim yüzlerine. Sessiz bir çýðlýk uðulduyor kulaklarýmda. Televizyon baþýndan bu acýya ortak olmak mümkün deðil. Gelip yerinde müþahede etmek gerekiyor elemi, sabrý, tevekkülü... Boþnaklar güzel insanlar vesselam. Bir ailenin biraz sonra yapacaklarý kabir ziyareti öncesi buluþmalarýný uzaktan izledim. Sarýldýlar birbirlerine. Bir kadýnýn gözyaþlarýný saklamasýna ve gizleyiþ içindeki asalete dayanamadým. Belli ki bir yandan akrabalarýna kavuþmanýn sevincini yaþýyor bir yandan da katledilen yakýnlarýnýn acýsýný duyuyordu benliðinde. Çaresiz bir Osmanlý torunu olarak seyrettim o ýstýrabý. Býraktýðýmýz boþluðun yeryüzünde nasýl þenaate dönüþtüðünü, merhamet ve þefkatin nasýl yerle bir edildiðini düþündüm. Keþke diye baþlayan cümleler boðazýmda düðüm düðüm oldu. Keþke!...

Yýllar önce Bernard-Henri Lévy'nin Bosna isimli bir belgeselini izlemiþtim. Hep karanlýk bir sahneyle baþlýyordu yönetmen. Bir el feneriyle giriyorduk bütün görüntülere. Yýkýlan evler, sönen ocaklar, öldürülen kadýnlar, yakýlan kütüphaneler görüyorduk art arda. Lévy, bütün görüntülerin arkasýndan son noktayý þöyle koyuyordu: Ve Batý, Bosna'da öldü. Yaþananlar öyle diyor, öyle dedirtiyor. Ancak Batý ve Batýlý deðerler için hâlâ bu hükümden sýyrýlma þansý var. Bosna'daki hatalarýný telafi etme, hakkaniyet ve adaleti tesis etme konusunda gösterecekleri samimi gayrete baðlý. Yoksa Lévy'nin boyunlarýna astýðý o yafta hâlâ orada duruyor. Ve insanlarýn acýlarý Batý'yý insan olmaya davet ediyor...

Ekrem Dumanlý / Zaman